Հայկական արտադրության դիպուկահար հրացաններ ASR-300/ASR-300C:

ASR-300/ASR-300C:

Փամփուշտ	7.62×35մմ
Զանգվածը	4.5կգ
Երկարություն	925մմ
Երկարությունը ծալված կոթով*	670մմ
Փողի երկարությունը	250/450մմ
Պահունակի պարունակությունը	10 փամփուշտ
Գնդակի սկզբնական արագությունը	320/700մ/վ
Միջին ցրումը 100մ-ի վրա	25մմ

Հայկական արտադրության ատրճանակներ

ASP-01 ատրճանակ

Փամփուշտ	9×17 մմ
Զանգվածը	850գ
Երկարություն/բարձրություն	175մմ/125մմ
Փողի երկարությունը	100մմ
Պահունակի պարունակությունը	8 փամփուշտ

_____________________________________________________________________________

ASP-45

Փամփուշտի տրամաչափը	.45 ACP (11.43×23մմ)
Զանգվածը	1500գ
Երկարություն/բարձրությունւ	225մմ/145մմ
Փողի երկարությունը	150մմ
Երկարությունը խլացուցիչով	410մմ
Պահունակի պարունակությունը	10/14 փամփուշտ

Ռուսաստանի Լավագույն ԶՀՀ-ները

С-300

Պետությունը ՌԴ
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Հայտնաբերման հեռահարությունը 600կմ
Խոցման հեռահարությունը 200-250կմ
Խոցման բարձրությունը 30կմ
Հակազդեցության ժամանակը 4-5վ
Խոցվող նշանակետերի քանակը 36, խմբային աշխատանքի դեպքում

Խորհրդային ԶՀՀ-ների ստեղծման ավանդույթները բավականին հին արմատներ և փորձ ունեն: Վիետնամի և Մերձավոր Արևելքի պատերազմների փորձը ցույց տվեց, որ բավական էր ընդամենը մեկ օդաչու հայտնաբերեր զենիթային համալիրների վայրը, կարճ ժամանակ անց արդեն նրանց վրա ինքնաթիռների կողմից հարձակում տեղի կունենար: Այս հանգամանքը հիմք հանդիսացավ հետագա հակաօդային և հակահրթիռային համալիրները շարժական մեքենաների վրա տեղադրելու համար: Հենց այդպիսի համալիր է նաև խորհրդային “С-300”-ը, որը բավականին մեծ ձեռքբերում էր: Նման համալիրները մի շարք առավելություններ ունեն: Մասնավորապես կարճ ժամանակահատվածում հիմնական (ստացիոնար) վիճակից մարտականի են անցնում և հակառակը: “С-300”-ը ռուսական հզոր ԶՀՀ է: Առաջին նմուշի (“С-300”) արտադրությունը սկսվել է 1978թ.: Իսկ 1979թ. “С-300” առաջին խումբը մտավ ԽՍՀՄ սպառազինություն: Հանդիսանալով աշխարհի եզակի համալիրներից մեկը` 1980-1990-ական թթ. այն կատարելագործման կարևոր փուլեր է անցել, ինչի հետևանքով մեծապես փոխվել են համալիրի մարտական և տեխնիկական հնարավորությունները: Այս համալիրի ստեղծման և մասնավորապես կատարելագործման վրա մեծ հետք թողեց ամերիկյան համարժեքի ստեղծումը և մասնավորապես կիրառությունը Պարսից Ծոցում: “С-300”-ը խորհրդային առաջին բազմաալիքային համալիր է: Այն ընդունակ է հետևելու 6 թիրախ և նրանց վրա կորդինացնելու 12 հրթիռ: Իրականում եղել են մի քանի “С-300”-ներ, որոնցից ոմանք իրար հետ ընդհանրապես կապ չունեն: Դրանք տարբեր զենքեր են: Կան համազորային, ռազմանավային, օբյեկտային պաշտպանության տարբերակներ: Մասնավորապես մեծ զարգացում ստացավ “С-300 П” շարքը: 1995-1997թթ. կատարելագործման արդյունքում ստեղծվեց “С-300 ПМУ-2”-ը, որը կարող է նաև խոցել մինչև 40 կմ հեռավորությամբ, 25կմ բարձրությամբ և 2.8կմ/վ արագությամբ թռչող բալիստիկ օպերատիվ մարտավարական հրթիռներ: Մնացած օդային հարձակման միջոցներին այն կարող է ոչնչացնել մինչև 200կմ հեռավորության և 30կմ բարձրության վրա: Կիրառվել են ավելի նորացված “48Н6Е2” հրթիռեր: “С-300 ПМУ-2”-ն իր մեջ ներառում է ռադիոէլեկտրոնային հայտնաբերմամբ ղեկավարման կայան, որի հետ կապված են 12 հրթիռարձակման կայանները` յուրաքնչյուրի վրա 4-ական հրթիռ: Նախապես կորդինատներն իմանալով` համալիրը հնարավորություն ունի նաև հարվածելու երկրի վրա գտնվող նշանակետերին: “С-300” ԶՀՀ-ները, չնայած մարտական կիրառության բացակայությանը, բարձր հեղինակություն են վայելում ամբողջ աշխարհում և վաճառվում են արտասահման: Ժամանակի պահանջներին համապատասխանեցնելու, մրցակիցներին չզիջելու համար համալիրը ենթարկվեց նոր կատարելագործման, որի արդյունքում ի հայտ եկավ “С-400”-ը: Ըստ ներկայացված տվյալների` “Տրիումֆ”-ը, չնայած նրան, որ դեռ պատրաստ չէ, մի քանի անգամ ավելի հզոր է, քան` սովորական “С-300”-ները, քանի որ իրենից ներկայացնում է մի քանի “С-300”-ներ: Որոշ ռուս մասնագետներ կարծում են, որ այս շարքի լավագույն համալիրը “С-300 ВМД”-ն է, որի հրթիռները 2004թ. փորձարկման ժամանակ թիրախ են խոցել 302կմ հեռավորության վրա (իսկ նշանակետի արագությունը կարող է լինել մինչև 4,8 կմ/վ): “С-400” համալիրը փորձարկումների ժամանակ նման տվյալներ չի ապահովել:

_____________________________________________________________________________

“Бук М2”
Պետությունը ՌԴ
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Հայտնաբերման հեռահարությունը 70-100կմ
Խոցման հեռահարությունը 35կմ
Խոցման բարձրությունը 22կմ
Հակազդեցության ժամանակը 24-27վ
Խոցվող նշանակետերի քանակը 2

Համազորային թրթուրավոր ինքնագնաց “Бук М2” ԶՀՀ-ը նախատեսված է` միջին և փոքր բարձրությունների վրա, մինչև 830մ/վ արագությամբ թռչող, շարժունակ աերոդինամիկ օդային թիրախների ոչնչացման համար: Այն ընդունակ է նաև խոցել մարտավարական բալիստիկ հրթիռներ: Ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 1972թ.: Խմբաքանակային արտադրության է դրվել 1978թ.:
“Бук М2”-ն աշխարհի միջին հեռահարության լավագույն համալիրներից է: Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության, բազմաթիվ երկրների սպառազինության մեջ և որոշ տեսակի նավերի վրա: Այս համալիրը 2008թ. կիրառվեց ռուս-վրացական պատերազմի ժամանակ և, չնայած տարակարծիք տեսակետներին, կիրառության արդյունքները համարվում են լավ: Դրանով է խոցվել նաև ռուսական ռազմավարական “Ту-22М” ռմբակոծիչը:

_______________________________________________________________________________

“Тор M2”
Պետությունը ՌԴ
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Հայտնաբերման հեռահարությունը 15-20կմ
Խոցման հեռահարությունը 12կմ
Խոցման բարձրությունը 6կմ
Հակազդեցության ժամանակը 7-9վ
Խոցվող նշանակետերի քանակը 2

Զորային ՀՕՊ-ի “Тор M2” ԶՀՀ-ը ընդունակ է գործել եղանակային յուրաքանչյուր պայմաններում: Նախատեսված է հակաօդային և հակահրթիռային խնդիրների լուծման համար: Կարող է պայքարել հակառադիոլոկացիոն և թևավոր հրթիռների, հեռակառավարմամբ թռչող սարքերի, ինքնաթիռների ու ուղղաթիռների, “stealth” (անտեսանելի) համակարգով օժտված ԹՍ-ների դեմ: Համալիրի ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 1975թ.: ԽՍՀՄ սպառազինություն է ընդունվել 1986թ.: Համալիրն ունի ութ “9М330” տեսակի կառավարվող հրթիռներ, որոնք արձակվում են ուղղահայաց և ընդունակ են խոցելու մինչը 700մ/վ (2500կմ/ժ) արագությամբ ընթացող հրթիռներ (1.5-ից մինչև 12կմ հեռավորության և 10մ-ից մինչև 6կմ բարձրության վրա): Ավելի կատարելագործված “Тор M2”-ն ունի ավելի բարձր մարտական տվյալներ: Համալիրի յուրահատկություններն են` աշխատանքների ավտոմատացումը, բազմալիքությունը, թիրախների խոցման առավել արդյունավետությունը, նրա մեքենայացվածությունը: Այս համալիրները հիանալի միջոցներ են լեռնաանտառային տեղանքում գործելու համար (հատկապես թաքստոցներից): Գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության և մի քանի այլ երկրների սպառազինության մեջ:

________________________________________________________________________________

“Панцирь-С1”

Պետությունը ՌԴ

Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`

Հայտնաբերման հեռահարությունը 36կմ

Խոցման հեռահարությունը 20կմ

Խոցման բարձրությունը 6-15կմ

Հակազդեցության ժամանակը 4-6վ

Խոցվող նշանակետերի քանակը 2 

Տեղային պատերազմների փորձը ցույց տվեց, որ զենիթային հրետանին դեռ վաղ է դուրս գրել, իսկ ԶՀՀ-ները մեծ խնդիրներ ունեն ցածր բարձրությունների վրա: Զենիթային ինքնագնաց կայանների միավորումը ԶՀՀ-ների հետ ժամանակի խնդիր էր: Հիմնական խոչընդոտը փոքր բաղկամասերն էին: Առաջինը նման միավորված համալիր ստեղծեց ԽՍՀՄ-ը: Դա հայտնի “Тунгуска” ԶՀՀ-ն էր: Համալիրը մարտական գործողությունների չմասնակցեց, անգամ սպառազինության մեջ չհայտնվեց մեծ քանակով: Տարբեր զենիթային կայանքները հրթիռներով հագեցնելու գործընթացը մեծ թափ ստացավ ամբողջ աշխարհում: Դրանք հիմնականում փոքր հեռահարության զորային ՀՕՊ միջոցների միավորում էին: 

Զենիթային հրանոթա-հրթիռային համալիրների ոլորտում բոլորովին նոր խոսք է նոր ռուսական “Панцирь-С1” համալիրը, որն իրենից ներկայացնում է “Тунгуска” ԶՀՀ-ի խորքային, հիմնարար զարգացում: Առանձնահատուկ են բիկալիբերային, իներցիայով թռչող, ղեկավարվող հրթիռներն ու արագաձիգ 30մմ-ոց հրանոթները: Ապշեցուցիչ են հիմնականում մարտավարատեխնիկական տվյալները, որոնք անգամ կասկածելի են: Զարմանալին այն է, որ այս համալիրների ստեղծման և կատարելագործման հիմնական աշխատանքներն իրականացվել են արտասահմանյան երկրների պատվերով և միայն վերջերս են ընդունվել ՌԴ-ն սպառազինության մեջ: Ժամանակը դեռ պիտի ապացուցի այս զենքի ապրելու իրավունքը: Բավականին մեծ են ևʹ գովեստները, ևʹ քննադատություններն այս զենքի հասցեին:

________________________________________________________________________________

Նյութը'

Ռազմական Փորձագետ

ԱՐԾՐՈՒՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

ԽՍՀՄ/ՌԴ Տանկեր

“Т-90”
Պետությունը ԽՍՀՄ/ՌԴ
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Տարեթիվը 1992թ.
Քաշը 46,5տ
Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 9,5 հրանոթով/3,7/ 2,2մ
Սպառազիֆությունը 125մմ-ոց հրանոթ, մեկ 12,7 և մեկ 7,62մմ գնդացիրներ
Անձնակազմը 3 հոգի
Շարժիչի հզորությունը 1000 ձ.ուժ
Երթապաշարը 550կմ
Մարտապաշարը 42 արկ

Խորհրդային հրասայլերը միշտ մեծ հեղինակություն են ունեցել ամբողջ աշխարհում (բավական է միայն հիշել լեգենդար “Т-34”-ը): Այլ խնդիր է, թե իրականում խորհրդային հրասայլերն ինչ մարտական հատկանիշներով են օժտված: Դրանք բոլորն էլ պարզ են, հասարակ և էժան:
1950-ական թվականներից մինչև օրս բոլոր, համեմատաբար մասսայական հրասայլերի կիրառության դեպքում, խորհրդային հրասայլերը հիմնականում պարտություններ են կրել արևմտյան հրասայլերից: Իսկ արաբա-իսրայելական հակամարտությունների ժամանակ ուղղակի խայտառակ արդյունքներ են գրանցվել:
Խորհրդային հրասայլերի մեջ ամենահաջողված մեքենան, որը ընդունվել է բոլորի կողմից, “Т-72”-ն է: Այս հրասայլը կիրառվել է մի քանի պատերազմների ժամանակ, ամենատարածվածն է աշխարհում իր տեսակի մեջ և, անկախ կիրառության իրական արդյունքներից, հիմնականում սիրվել է կիրառողների կողմից: Հաջողված խորհրդային հրասայլը, բնականաբար, ժամանակի հետ մշտապես կատարելագործվել է: Եվ, ի վերջո, որպես կատարելագործման մի նոր մակարդակ, ներկայացվում է “Т-90”-ը: Ինչպես միշտ, խորհրդային հրասայլն իր տեսակի մեջ ամենափոքրն է, թեթևը: Այն պարզ է, հասարակ, էժան, հագեցած է ավտոմատ լիցքավորման համակարգով, կարող է ունենալ ակտիվ պաշտպանության համակարգ և անգամ կարող է կիրառել ղեկավարվող հրթիռներ: Սակայն այստեղ առավելությունները սկսում են զիջել թերություններին: Խորհրդային հրասայլերը շատ անհարմար են, ունեն շատ վատ զենքի ղեկավարման համակարգ և նշանոցային սարքավորումներ: Իրականում ոչ մի անգամ մարտական պայմաններում չեն կիրառվել ղեկավարվող հրթիռները և ակտիվ պաշտպանության համակարգը (չնայած նրան, որ խորհրդային հրասայլերն ամենապատերազմածն են վերջին 50 տարիների ընթացքում): Խորհրդային հրասայլերը հեշտությամբ ամբողջովին պայթում են: Մարտապաշարի դետոնացիան սովորական բան է: Այդ պատճառով սովորաբար անձնակազմը մարտից առաջ իր հետ վերցնում է մինչև 10 արկ: Խորհրդային հրասայլերը հիմնականում ոչ բարձրակարգ բանակների զենք են: Եվ, չնայած այս ամենին, պետք է հիշել իսրայելցի գեներալներից մեկի խոսքը “Т-72”-ի մասին.
‘‘Ճիշտ է, սրանք գերազանց հրասայլեր չեն, սակայն մենք սրանով էլ կհաղթենք‘‘: Այսինքն` իրականում մարդն է որոշում ամեն ինչ: Խորհրդային հրասայլերն ունեն նաև առավելություններ, որոնք կարելի է գրագիտորեն օգտագործել: Մենք հինգերորդ հորիզոնականում ներկայացնում ենք “Т-90”-ին, սակայն դա իրականում “Т-72”-ի մարտական ձեռքբերումների արդյունքն է: Այս հրասայլի հիման վրա աշխարհում ստեղծվել են մի քանի այլ նմուշներ, որոնք ներկայումս կիրառվում են տարբեր երկրներում:

_____________________________________________________________________________

“Т-55”

Պետությունը ԽՍՀՄ

Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները` 

Տարեթիվը 1946թ. 

Քաշը 36տ

Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 9 հրանոթով/3,2/ 2,3մ

Սպառազիֆությունը 100մմ-ոց հրանոթ, մեկ 12,7 հրանոթ և երկու 7,62մմ գնդացիրներ

Անձնակազմը 4 հոգի

Շարժիչի հզորությունը 520 ձ.ուժ

Երթապաշարը 500կմ

Մարտապաշարը 43 արկ

Խորհրդային հրասայլերից ամենատարածվածը, ինչպես նաև աշխարհի ամենամասսայականը, “Т-55”-ն է, որը մինչև օրս ավանդական տեսքով գտնվում է մի շարք երկրների սպառազինության մեջ: Արտադրվել է ավելի քան 100 000 նման հրասայլ ԽՍՀՄ-ում և դաշնակից այլ երկրներում: Ավանդական հատկանիշների համաձայն` այն իրեն դրսևորել է որպես հասարակ և անխափան մեքենա, սակայն հրասայլային մենամարտերում, հավասար իրադրության մեջ հիմնականում զիջել է հակառակորդին: Չնայած դրան` միշտ հմուտ անձնակազմը կարողացել է հաղթանակներ տանել աշխարհի ամենատարբեր հատվածներում: Աշխարհի ամենատարածված հրասայլը նաև ամենապատերազմածն է, ինչն արդեն բավարար պիտի լիներ լավագույն տասնյակում հայտնվելու համար:

_______________________________________________________________________________

Նյութը'

Ռազմական Փորձագետ

ԱՐԾՐՈՒՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ 

Մեծ Բրիտանիաի Լավագույն Տանկերը

Challenger 2”
Պետությունը Մեծ Բրիտանիա
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Տարեթիվը 2001թ.
Քաշը 62,5 տ
Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 11 հրանոթով/3,5/ 2,5մ
Սպառազիֆությունը 120մմ-ոց հրանոթ, երկու 7,62մմ գնդացիրներ
Անձնակազմը 4 հոգի
Շարժիչի հզորությունը 1200 ձ.ուժ
Երթապաշարը 400կմ
Մարտապաշարը 52 արկ

Անգլիական հրասայլերն աշխարհում միշտ եղել են լավագույններից մեկը: Կան շատ լեգենդար անուններ: Անգլիական այս հրասայլը կարող էր առնվազն մեկ սանդղակ ավելի վերև լինել, եթե արտադրված լիներ մեծ քանակով: Նոր հրասայլը լավագույն ավանդույթներ ունեցող և մարտական փառահեղ ուղի անցած “Chieftain և Challenger” հրասայլերի զարգացումն է: Արտադրվել է մոտավորապես 400 միավորով, միայն Մեծ Բրիտանիայի բանակի համար: Հագեցած է ամենաժամանակակից սարքավորումներով և կրում է գերժամանակակից սպառազինություն:

_______________________________________________________________________________

“Centurion”, “A41” 

Պետությունը Մեծ Բրիտանիա

Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները` 

Տարեթիվը 1945թ. 

Քաշը 48տ

Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 7,2 հրանոթով/3,3/ 3մ

Սպառազիֆությունը 76,2-115մմ-ոց հրանոթ, մեկ 20 հրանոթ և երկու 7,62մմ գնդացիր

Անձնակազմը 4 հոգի

Շարժիչի հզորությունը 640 ձ.ուժ

Երթապաշարը 500կմ

Մարտապաշարը 45-55 արկ

Ոմանք, իհարկե, կզարմանան` մեր տասնյակում տեսնելով այս և վերջին հորիզոնականի հրասայլերը: Սրանք ԵՀՊ-ից անմիջապես հետո ստեղծված մեքենաներ են և ներկայումս, իրենց տեխնիկական մակարդակով, զիջում են ոչ միայն առաջատարներին, այլ նաև` մի շարք փորձնական ու նոր հրասայլերին, ինչպիսին են` հնդկական, պարսկական, իտալական և այլ մեքենաները: Խնդիրն այստեղ յուրահատուկ է: Բանը նրանում է, որ սրանք հետպատերազմյան լեգենդար հրասայլեր են: Այդ մեքենաները մեծ հաջողություն ունեն ու տարածված են: Անգլիական այս հրասայլը կիրառվել է` սկսած կորեական պատերազմից: Այն հիմնականում մեծ համբավ ձեռք բերեց իսրայելական բանակում, որտեղ մեծ հաջողությամբ հաղթեց մրցակից խորհրդային հրասայլերին: Ժամանակի հետ այն կատարելագործվում էր և մասնակցում այլ պատերազմների: Իսրայելական բանակում կիրառվել է երկար ժամանակ` ենթարկվելով նաև տեղական կատարելագործման: Սակայն ամենազարմանալին այն է, որ այս հրասայլը կատարելագործվել է 1980-ականներին և 1987թ. Անգոլայում, մարտական գործողությունների ժամանակ հաղթել է խորհրդային “Т-55” և “Т-62” հրասայլերին: Մինչև օրս մնում է Հարավային Աֆրիկայի հանրապետության սպառազինության մեջ: 

_____________________________________________________________________________

Նյութը'

Ռազմական Փորձագետ

ԱՐԾՐՈՒՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ 

Գերմանիաի Լավագույն Տանկը Leopard 2A6

“Leopard 2A6”
Պետությունը Գերմանիա
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Տարեթիվը 2001թ.
Քաշը 62տ
Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 9,7 հրանոթով/3,7/ 2,8մ
Սպառազինությունը 120մմ-ոց հրանոթ, երկու 7,62մմ գնդացիրներ
Անձնակազմը 4 հոգի
Շարժիչի հզորությունը 1500 ձ.ուժ
Երթապաշարը 550կմ
Մարտապաշարը 42 արկ

Գերմանական տանկաշինությունը միշտ եղել է բարձունքի վրա (երբեմն անհասանելի բարձունքի): ԵՀՊ-ից հետո գերմանական ռազմաարդյունաբերական համալիրը որոշ ժամանակ հնարավորություն չուներ մեջքը շտկելու: Առաջին հրասայլը նրանք ստեղծեցին 1965թ. և միանգամից զբաղեցրեցին իրենց արժանի տեղը: “Leopard 1” հրասայլը միանգամից ընդունվեց մի քանի երկրների սպառազինության մեջ և բարձր գնահատականի արժանացավ: Հրասայլը, քայլելով ժամանակի հետ, մշտապես կատարելագործվում է և ստանում նոր տեսք: 1973թ. ստեղծվեց նոր “Leopard 2” հրասայլը, որը նորից բարձր գնահատական ստացավ: Մինչև օրս արտադրվել է 3500 նման հրասայլ, որոնցից մոտ 500-ը վերջին տարատեսակի է: 2001թ. ստեղծված և մինչև օրս ակտիվորեն կատարելագործվող “Leopard 2A6” հրասայլն աշխարհի ամենաարդիական սպառազինությամբ և զենքի ղեկավարման համակարգով օժտված հրասայլերից մեկն է: Ներկայումս հագեցել է մոդուլային կառուցվածքով և գերժամանակակից այլ համակարգերով: Գերմանական այս հրասայլի 120 մմ-ոց հարթափող հրանոթը կիրառվում է նաև վերը նշված ամերիկյան հրասայլի և դրանից վերցված բազում այլ մեքենաների վրա:

_______________________________________________________________________________

Նյութը'

Ռազմական Փորձագետ 

ԱՐԾՐՈՒՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

ԱՄՆ-ի Լավագույն Տանկը M1 Abrams

“M1 Abrams”
Պետությունը ԱՄՆ
Հիմնական մարտավարատեխնիկական տվյալները`
Տարեթիվը 2000թ. (ՙM1A2SEP՚)
Քաշը 63տ
Երկարությունը/ լայնքը/ բարձրությունը 9,8 հրանոթով/3,6/ 2,89մ
Սպառազինությունը 120մմ-ոց հրանոթ, մեկ 12,7մմ և երկու 7,62մմ գնդացիրներ
Անձնակազմը 4 հոգի
Շարժիչի հզորությունը 1500 ձ.ուժ
Երթապաշարը 465կմ
Մարտապաշարը 40 արկ

Ամերիկյան այս հրասայլի ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 1971թ.: Այն հանդիսանում էր նախորդ բարդ ծրագրերի պարզ տեսակը: Չնայած դրան` Կ. Աբրամս գեներալի անունը կրող ամերիկյան նոր հրասայլը, որ սպառազինության մեջ ընդունվեց 1981թ., բոլորովին նոր խոսք էր այս ոլորտում: Դասական կառուցվածքի հիմնական տարրերը պահպանելով հանդերձ` ամերիկյան կոնսրուկտորները նոր լուծումներ էին գտել, որոնք հետագայում չափորոշիչ դարձան բոլորի համար (մասնավորապես արկերի դասավորությունը, վառելիքի համակարգը, զենքի ղեկավարման համակարգը և այլն): Մինչև առաջին մարտական կիրառությունը հրասայլն արդեն անցել էր որոշակի կատարելագործումներ (մասնավորապես մեծացել էր հրանոթը): Ամերիկյան նոր հրասայլերն առաջին անգամ կիրառվել են 1991թ., Իրաքում` իրենց դրսևորելով հիանալի: Ռազմական պատմության մեջ վերջին մասսայական հրասայլային հակամարտության ժամանակ ամերիկյան հրասայլերը կրեցին որոշակի կորուստ, սակայն ջախջախիչ պարտության մատնեցին իրաքյան հրասայլերին: Հետագայում “M1 Abrams”-ներն անցան նոր կատարելագործման և մասնակցեցին ուրիշ մարտական գործողությունների: 2002թ., Իրաքում մասնակցելով հիմնականում ոչ ավանդական մարտերի, այս հրասայլերն ունեցել են որոշակի կորուստներ: Ընդհանուր առմամբ` 1130 հրասայլերից, որոնք մասնակցել են իրաքյան երկրորդ պատերազմին, շարքից դուրս են եկել մոտ 100 մեքենա, որոնցից 20-30-ը լիարժեք ոչնչացված են և ենթակա չեն վերականգնման: Սա քաղաքային մարտերի, թաքստոցների համար շատ բարձր ցուցանիշ է: Ոչ մի անձնակազմ մարտապաշարի դետոնացիայից չի մահացել: Զարմանալի չէ, որ իրենց ԶՈւ-երի հիմնական բաղադրիչներում, հրասայլերին մեծ տեղ չհատկացնող ամերիկյան բանակում նման հրասայլը մեծ համբավ է վայելում և առաքվում է բազում երկրներ: Միչև օրս այլ երկրներ առաքվել է ավելի քան 1500 մեքենա, իսկ ամերիկյան բանակում կա մոտ 6000 “M1 Abrams” հրասայլ: Ամերիկյան այս հրասայլի հիման վրա տարբեր երկրներում ստեղծվել են այլ մեքենաներ: “M1 Abrams”-ի ամենավերջին զարգացումներն ունեն ոչ միայն հրասայլերի մարտ վարելու, այլ` համազորային մարտ ղեկավարելու հնարավորություն: Դրանք ներդրված են ընդհանուր մարտի ամբողջական դաշտի կառավարման համակարգի մեջ: Սպառազինության մեջ ունեն նաև ղեկավարվող “ХМ943 STAFF” (“Smart Target Activated Fire and Forget”) հատուկ արկեր:

_______________________________________________________________________________

Նյութը'

Ռազմական Փորձագետ

ԱՐԾՐՈՒՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ